Czy guarana jest szkodliwa dla zdrowia?
Guarana nie jest automatycznie szkodliwa dla każdej osoby, ale jej bezpieczeństwo zależy od dawki, całkowitego spożycia kofeiny, wrażliwości organizmu i stanu zdrowia. Roślina, znana jako Paullinia cupana, pochodzi z dorzecza Amazonki. Jej nasiona zawierają kofeinę oraz inne alkaloidy ksantynowe, między innymi teobrominę i teofilinę. Za większość pobudzających efektów guarany i typowych działań niepożądanych odpowiada jednak kofeina.
Kofeina pobudza ośrodkowy układ nerwowy. Może przejściowo zwiększyć czujność i ograniczyć senność, co bywa pożądane przed aktywnością fizyczną lub w czasie intensywnej nauki. Ten sam mechanizm może jednak wywołać nadmierne pobudzenie, niepokój, drżenie albo trudności z zasypianiem. Reakcja zależy nie tylko od ilości, ale też od pory spożycia i indywidualnej tolerancji.
Nasiona guarany zawierają około 2-8% kofeiny, podczas gdy ziarna kawy mają jej około 1-3%. Nie oznacza to, że każdy produkt z guaraną dostarcza określoną, stałą dawkę. Zawartość kofeiny zależy od składu i sposobu przygotowania produktu. Dlatego określenie „roślinny” nie powinno być traktowane jako synonim łagodnego lub bezpieczniejszego działania.
Ile kofeiny z guarany można spożyć?
Dla większości zdrowych dorosłych łączne spożycie do 400 mg kofeiny dziennie, rozłożone w ciągu dnia, nie budzi obaw o bezpieczeństwo. To górna wartość orientacyjna, a nie cel do osiągnięcia ani gwarancja, że nie pojawią się objawy. Osoby wrażliwe na kofeinę mogą źle reagować na znacznie mniejsze ilości.
Liczy się suma kofeiny ze wszystkich źródeł: kawy, herbaty, napojów energetycznych, suplementów oraz produktów zawierających guaranę lub guaraninę. Jeśli w ciągu dnia wypijesz kawę, sięgniesz po energetyk i przyjmiesz suplement pobudzający, łączna dawka może szybko wzrosnąć. Problemem bywa to, że kilka źródeł kofeiny występuje w jednym produkcie, a ich ilość nie zawsze jest łatwa do ustalenia.
Napoje energetyczne o pojemności około 473 ml mogą zawierać od 70 do 240 mg kofeiny, a shoty energetyczne od 113 do 200 mg. Wartości różnią się między produktami, a guarana może dodatkowo zwiększać całkowitą ilość kofeiny. Przed użyciem suplementu lub napoju sprawdź etykietę i uwzględnij go w dziennym bilansie, zamiast oceniać ryzyko wyłącznie po nazwie składnika.
W ciąży zaleca się ograniczenie kofeiny do maksymalnie 200 mg dziennie ze wszystkich źródeł. Znaczenie ma również pora spożycia. U niektórych dorosłych nawet około 100 mg kofeiny przyjęte blisko pory snu może pogorszyć długość lub jakość odpoczynku.
Jakie skutki uboczne może wywołać guarana?
Przy konwencjonalnych dawkach guarana jest zwykle opisywana jako składnik powodujący niewiele działań niepożądanych. Przy wysokim spożyciu mogą wystąpić objawy typowe dla nadmiaru kofeiny. Należą do nich:
- bezsenność i pogorszenie jakości snu,
- niepokój, rozdrażnienie lub uczucie nadmiernego pobudzenia,
- drżenie rąk,
- kołatanie serca i wzrost ciśnienia,
- dolegliwości żołądkowo-jelitowe.
Duże dawki kofeiny mogą prowadzić do poważnych zaburzeń rytmu serca i innych problemów sercowo-naczyniowych. Jeśli po produkcie z guaraną pojawia się kołatanie serca, niepokój albo bezsenność, ogranicz jego spożycie lub odstaw go. Nasilone albo niepokojące objawy wymagają konsultacji medycznej.
Guarana nie została przekonująco powiązana z klinicznym uszkodzeniem wątroby. Nie jest to jednak argument za przyjmowaniem dużych dawek ani za długotrwałą suplementacją bez konsultacji. Brak potwierdzonego związku z konkretnym powikłaniem nie oznacza, że każdy preparat i każda ilość będą odpowiednie dla wszystkich.
Kto powinien zachować szczególną ostrożność?
Ostrożność jest szczególnie ważna u osób wrażliwych na kofeinę oraz u osób z problemami serca, nadciśnieniem, zaburzeniami lękowymi lub trudnościami ze snem. W tych przypadkach nawet dawka, która dla innej osoby nie wywołuje dolegliwości, może nasilić objawy. Przy chorobie przewlekłej lub przyjmowaniu leków warto omówić suplement z lekarzem albo farmaceutą.
Dzieci i młodzież są bardziej narażone na niekorzystne skutki dużych dawek kofeiny. Napoje energetyczne mogą dostarczać jej znaczne ilości, a obecność guarany zwiększa całkowitą dawkę. Nie należy zakładać, że produkt jest łagodny tylko dlatego, że kofeina pochodzi w nim z rośliny. Szczególną uwagę warto zwrócić na etykiety napojów i suplementów przeznaczonych do pobudzania lub poprawy koncentracji.
Ryzykowne jest również łączenie napojów energetycznych z alkoholem. Kofeina może osłabiać odczuwanie upojenia, ale nie przywraca prawidłowej koordynacji ruchowej ani czasu reakcji. Mniejsze poczucie senności nie oznacza, że organizm jest trzeźwy lub gotowy do bezpiecznego prowadzenia pojazdu czy podejmowania aktywności wymagającej sprawności.
Czy guarana pomaga w odchudzaniu i poprawia trening?
Guarana trafia do produktów pobudzających i odchudzających, ponieważ zawiera kofeinę, która może przejściowo zwiększyć czujność i zmniejszyć odczuwanie senności. Nie należy jednak utożsamiać pobudzenia z trwałą poprawą formy ani uznawać guarany za samodzielny środek odchudzający. Dostępne dane nie potwierdzają jej jako skutecznego, samodzielnego sposobu na redukcję masy ciała. Deklaracje marketingowe warto oddzielać od wyników badań klinicznych.
Osoba aktywna fizycznie powinna uwzględnić kofeinę z guarany w całym dziennym bilansie, zwłaszcza jeśli korzysta także z kawy lub przedtreningowych suplementów. Przyjęcie produktu późnym popołudniem albo wieczorem może utrudnić sen, a gorsza regeneracja nie sprzyja regularnemu treningowi. Większa dawka nie musi oznaczać lepszego efektu, za to może zwiększyć ryzyko niepożądanych objawów.
Najważniejsza zasada brzmi: czytaj etykiety i sumuj kofeinę ze wszystkich źródeł. Jeśli po guaranie występują kołatanie serca, niepokój lub bezsenność, ogranicz ją albo odstaw. Przy chorobach przewlekłych, stosowaniu leków, ciąży lub wątpliwościach dotyczących dawki skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.
Materiały źródłowe
- https://www.efsa.europa.eu/en/topics/topic/caffeine
- https://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/corporate_publications/files/efsaexplainscaffeine150527.pdf
- https://www.nccih.nih.gov/health/energy-drinks
- https://www.efsa.europa.eu/sites/default/files/consultation/150115.pdf
- https://www.drugs.com/npp/guarana.html